Team Resource Management: samenwerken en beslissen onder druk

Eind jaren zeventig kwamen onderzoekers in de luchtvaart tot een ongemakkelijke conclusie. De meeste ernstige ongevallen waren niet te wijten aan technische mankementen of gebrekkige vliegvaardigheid, maar aan wat er tussen de bemanningsleden gebeurde. Bij de ramp op Tenerife in 1977 vroeg de boordwerktuigkundige zich hardop af of het andere toestel de startbaan wel had verlaten. De gezagvoerder, een van de meest ervaren piloten van zijn maatschappij, ging aan die vraag voorbij en zette de start in. Uit dit soort analyses ontstond Crew Resource Management (CRM), dat inmiddels voor elke commerciële luchtvaartmaatschappij verplicht is.

Die lessen laten zich goed vertalen naar andere teams die onder druk werken. Ook in een gemeentelijk crisisteam of een beleidsteam van een veiligheidsregio zitten mensen met verschillende rollen en een duidelijke hiërarchie, en ook daar is het risico groot dat de twijfel die er het meest toe doet, niet wordt uitgesproken.

TRM richt zich op de vaardigheden die onder druk als eerste wegvallen: overzicht houden in een situatie die zich snel ontwikkelt, helder communiceren en tijdig aan de bel trekken, samen besluiten op basis van onvolledige informatie, en leiderschap dat richting geeft zonder de inbreng van anderen af te kappen.

We kijken ook naar de mensen zelf. Met het Samenwerkingskompas brengen we in kaart hoe ieder teamlid zich in de samenwerking beweegt, en hoe dat verandert als de druk oploopt. Het ene teamlid reageert daar heel anders op dan het andere, en een team dat die verschillen kent, kan er in een crisis rekening mee houden. CIRCYOULAR® gaat vervolgens een laag dieper en laat zien welke drijfveren het gedrag in het team sturen. Met dat inzicht kan een team bewuster bepalen wie welke rol op zich neemt en waar de teamleden elkaar moeten aanvullen.

Samenwerken onder druk leer je pas echt door het te oefenen. Daarvoor gebruiken we een Boeing 737-flight simulator. Deelnemers hoeven geen vliegervaring te hebben. Omdat de cockpit voor bijna iedereen onbekend terrein is, valt de vertrouwde rolverdeling uit de eigen organisatie weg en wordt zichtbaar hoe het team werkelijk communiceert, taken verdeelt en besluiten neemt. Wat er in de simulator gebeurt, bespreken we direct daarna en vertalen we naar de eigen praktijk.

TRM is ontwikkeld voor teams die in korte tijd ingrijpende besluiten moeten nemen, zoals gemeentelijke crisisteams, regionale beleidsteams en operationele teams bij politie, brandweer en veiligheidsregio's. De aanpak werkt ook in het bedrijfsleven, bijvoorbeeld voor een directie die een calamiteit moet afhandelen of een team dat bij een grote storing snel moet handelen.

Een traject begint met een gesprek over het team, de omgeving waarin het werkt en de situaties waarin het tot nu toe vastliep. Daarna vullen de teamleden het Samenwerkingskompas in, zodat we bij de start al weten hoe het team is samengesteld. De kern is een trainingsdag waarin theorie, oefeningen op basis van herkenbare casuïstiek en de simulator elkaar afwisselen. Eén dag is zelden genoeg om nieuw gedrag vast te houden. Daarom volgt na enige tijd een evaluatie, waarin we bekijken wat het team in de praktijk heeft toegepast en welke afspraken bijsturing nodig hebben.